Sun’iy intellekt (SI) vositalaridan foydalanish siyosati
“Ipak Yo‘li: Ta’lim va Innovatsiyalar” ilmiy jurnali ilmiy tadqiqotlar va maqolalar tayyorlash jarayonida zamonaviy generativ sun’iy intellekt (AI/LLM) texnologiyalaridan mas’uliyatli va shaffof foydalanish bo‘yicha xalqaro COPE va WAME standartlariga tayanadi.
Qat’iy qoida: Sun’iy intellekt tizimlari muallif bo‘la olmaydi
Har qanday generativ sun’iy intellekt modeli (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot va boshqalar) ilmiy maqolaning muallifi yoki hammuallifi sifatida ko‘rsatilishi qat’iyan man etiladi. Taqdim etilgan ilmiy fikrlar, empirik ma’lumotlar va xulosalarning ilmiy haqqoniyligi uchun to‘liq javobgarlik faqat inson mualliflar zimmasidadir.
1. Umumiy qoidalar va maqsad
Sun’iy intellekt (SI) va katta til modellari (LLM) ilmiy maqolalarni tahrirlash, ma’lumotlarni tizimlashtirish va matn uslubini sayqallashda yordamchi vosita bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Biroq ushbu texnologiyalar ilmiy ijodkorlik, original intellektual mehnat va akademik vijdonlilik o‘rnini bosa olmaydi.
Ushbu siyosat “Ipak Yo‘li Innovatsiyalar Universiteti” muassisligidagi “Ipak Yo‘li: Ta’lim va Innovatsiyalar” jurnaliga maqola topshiruvchi mualliflar, taqrizchilar hamda tahririyat a’zolari uchun sun’iy intellektdan to‘g‘ri va shaffof foydalanish mezonlarini belgilab beradi.
2. Mualliflar uchun talablar va hisobdorlik
3. Taqrizchilar (Reviewers) uchun maxfiylik talablari
Taqrizchilar quyidagi amallarni bajarishi qat’iyan man etiladi:
- Muallif tomonidan ko‘rib chiqish uchun yuborilgan maqola matnini, xomashyosini yoki g‘oyalarini har qanday ochiq yoki yopiq sun’iy intellekt tizimlariga (ChatGPT, Claude va h.k.) yuklash;
- Maqola taqrizini (xulosa va fikr-mulohazalarni) mustaqil yozish o‘rniga uni to‘liq generativ SI vositasiga topshirish;
- Maqolaning maxfiylik va mualliflik huquqlarini buzuvchi har qanday uchinchi tomon dasturlari bilan almashish.
* Taqriz jarayoni to‘liq maxfiy ilmiy ekspertiza sanaladi. Maqolani ommaviy AI modellariga yuklash axborot xavfsizligi va akademik maxfiylik to‘g‘risidagi xalqaro shartnomalarni qo‘pol ravishda buzish hisoblanadi.
4. Tasvirlar va illyustratsiyalar
Mualliflar ilmiy natijalarni aks ettiruvchi birlamchi mikroskop tasvirlari, grafiklar, eksperimental fotosuratlar yoki xaritalarni sun’iy intellekt yordamida o‘zgartirishi, buzishi yoki manipulyatsiya qilishi taqiqlanadi. Agar tushuntirish beruvchi sxematik illyustratsiya SI orqali yaratilgan bo‘lsa, uning izohida (caption) qaysi dastur va prompt orqali tayyorlangani ko‘rsatilishi kerak.
5. Siyosatni buzish oqibatlari
Agar maqolada yashirin tarzda generativ SI tomonidan to‘qib chiqarilgan soxta manbalar, manipulyatsiya qilingan ma’lumotlar yoki ochiqlanmagan keng ko‘lamli sun’iy matn aniqlansa:
- Maqola zudlik bilan ko‘rib chiqishdan chetlashtiriladi (Desk Rejection);
- Agar maqola chop etilgan bo‘lsa, u xalqaro COPE qoidalariga asosan chaqirib olinadi (Retraction) va bu haqda rasmiy bayonot e’lon qilinadi;
- Muallifning keyingi maqolalari tahririyat tomonidan 1–2 yil muddatga qabul qilinmasligi mumkin.
