Tahririyat axloqiy talabiGenerativ SI Siyosati

Sun’iy intellekt (SI) vositalaridan foydalanish siyosati

“Ipak Yo‘li: Ta’lim va Innovatsiyalar” ilmiy jurnali ilmiy tadqiqotlar va maqolalar tayyorlash jarayonida zamonaviy generativ sun’iy intellekt (AI/LLM) texnologiyalaridan mas’uliyatli va shaffof foydalanish bo‘yicha xalqaro COPE va WAME standartlariga tayanadi.

Qat’iy qoida: Sun’iy intellekt tizimlari muallif bo‘la olmaydi

Har qanday generativ sun’iy intellekt modeli (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot va boshqalar) ilmiy maqolaning muallifi yoki hammuallifi sifatida ko‘rsatilishi qat’iyan man etiladi. Taqdim etilgan ilmiy fikrlar, empirik ma’lumotlar va xulosalarning ilmiy haqqoniyligi uchun to‘liq javobgarlik faqat inson mualliflar zimmasidadir.

1. Umumiy qoidalar va maqsad

Sun’iy intellekt (SI) va katta til modellari (LLM) ilmiy maqolalarni tahrirlash, ma’lumotlarni tizimlashtirish va matn uslubini sayqallashda yordamchi vosita bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Biroq ushbu texnologiyalar ilmiy ijodkorlik, original intellektual mehnat va akademik vijdonlilik o‘rnini bosa olmaydi.

Ushbu siyosat “Ipak Yo‘li Innovatsiyalar Universiteti” muassisligidagi “Ipak Yo‘li: Ta’lim va Innovatsiyalar” jurnaliga maqola topshiruvchi mualliflar, taqrizchilar hamda tahririyat a’zolari uchun sun’iy intellektdan to‘g‘ri va shaffof foydalanish mezonlarini belgilab beradi.

2. Mualliflar uchun talablar va hisobdorlik

Foydalanishni ochiq bayon qilish (Disclosure): Agar muallif maqolani tayyorlash, matnni tahrirlash, statistik tahlil yoki dasturiy kod yozishda SI vositalaridan foydalangan bo‘lsa, bu haqda maqolaning “Metodologiya” (Methods) yoki “Minnatdorchilik” (Acknowledgments) bo‘limida aniq ko‘rsatishi shart (masalan: “Ingliz tili uslubini grammatik tahrirlash maqsadida DeepL/ChatGPT vositasidan foydalanildi”).
Ma’lumotlarning haqqoniyligi va fakt-cheking: Generativ modellar ko‘pincha xayoliy (hallucinated), mavjud bo‘lmagan soxta iqtiboslar yoki xato statistik ma’lumotlarni ishlab chiqarishi mumkin. Muallif har bir iqtibos, raqam va manbaning mavjudligini birlamchi hujjatlar orqali shaxsan tekshirishi shart.
Plagiat va mualliflik huquqi: SI yordamida yaratilgan matnlar uchinchi shaxslarning mualliflik huquqini buzmasligi shart. Jurnal barcha topshirilgan maqolalarni maxsus Antiplagiat va AI-detection dasturlari orqali tekshiruvdan o‘tkazadi.

3. Taqrizchilar (Reviewers) uchun maxfiylik talablari

Taqrizchilar quyidagi amallarni bajarishi qat’iyan man etiladi:

  • Muallif tomonidan ko‘rib chiqish uchun yuborilgan maqola matnini, xomashyosini yoki g‘oyalarini har qanday ochiq yoki yopiq sun’iy intellekt tizimlariga (ChatGPT, Claude va h.k.) yuklash;
  • Maqola taqrizini (xulosa va fikr-mulohazalarni) mustaqil yozish o‘rniga uni to‘liq generativ SI vositasiga topshirish;
  • Maqolaning maxfiylik va mualliflik huquqlarini buzuvchi har qanday uchinchi tomon dasturlari bilan almashish.

* Taqriz jarayoni to‘liq maxfiy ilmiy ekspertiza sanaladi. Maqolani ommaviy AI modellariga yuklash axborot xavfsizligi va akademik maxfiylik to‘g‘risidagi xalqaro shartnomalarni qo‘pol ravishda buzish hisoblanadi.

4. Tasvirlar va illyustratsiyalar

Mualliflar ilmiy natijalarni aks ettiruvchi birlamchi mikroskop tasvirlari, grafiklar, eksperimental fotosuratlar yoki xaritalarni sun’iy intellekt yordamida o‘zgartirishi, buzishi yoki manipulyatsiya qilishi taqiqlanadi. Agar tushuntirish beruvchi sxematik illyustratsiya SI orqali yaratilgan bo‘lsa, uning izohida (caption) qaysi dastur va prompt orqali tayyorlangani ko‘rsatilishi kerak.

5. Siyosatni buzish oqibatlari

Agar maqolada yashirin tarzda generativ SI tomonidan to‘qib chiqarilgan soxta manbalar, manipulyatsiya qilingan ma’lumotlar yoki ochiqlanmagan keng ko‘lamli sun’iy matn aniqlansa:

  • Maqola zudlik bilan ko‘rib chiqishdan chetlashtiriladi (Desk Rejection);
  • Agar maqola chop etilgan bo‘lsa, u xalqaro COPE qoidalariga asosan chaqirib olinadi (Retraction) va bu haqda rasmiy bayonot e’lon qilinadi;
  • Muallifning keyingi maqolalari tahririyat tomonidan 1–2 yil muddatga qabul qilinmasligi mumkin.
Oxirgi yangilanish: 2026-yil, 1-fevral
ISSN xxxx-xxxxCC BY 4.0